Wat zijn Portugese petiscos

Petiscos vormen een belangrijk onderdeel van de eetcultuur in Portugal. Het zijn geen voorgerechten zoals wij die hier kennen en ook geen snelle snacks voor tussendoor. Ze bewegen zich ergens tussen maaltijd en borrelmoment in en horen bij wat de Portugezen convivialidade noemen, het samenzijn rond eten, tijd en aandacht voor elkaar. Het draait niet alleen om wat er op tafel staat, maar om hoe je samen proeft, deelt en blijft zitten terwijl er steeds weer iets nieuws verschijnt, onder het genot van een goed glas vinho en een goed gesprek.

Wat betekent het woord petiscos

Het woord petiscos is het meervoud van petisco. Het is afgeleid van het Portugese werkwoord petiscar, dat verwijst naar het nemen van kleine hapjes of het proeven van iets in kleine hoeveelheden. Een petisco is dus letterlijk iets kleins dat bedoeld is om te delen. In Portugal verwijst de term niet naar één specifiek gerecht, maar naar een manier van eten waarbij meerdere kleine bereidingen samen op tafel verschijnen.

Leuk om te weten is dat het Portugese petiscar waarschijnlijk teruggaat op het oud-Iberische pellizcar of pizcar, woorden die “knijpen”, “plukken” of “een klein stukje nemen” betekenen. Die betekenis zie je nog steeds terug in hoe petiscos worden gegeten. Het draait om kleine beetjes nemen, her en der proeven en iets pakken terwijl het gesprek doorgaat. Het woord zelf zegt dus eigenlijk al hoe de tafel eruitziet. Een favoriete manier van eten in ons huishouden met zeven personen. Geen “lust ik niet” gezeur, want als je het één niet lekker vindt, staan er nog voldoende andere opties op tafel.

Het verschil tussen Portugese petiscos en Spaanse tapas

Wie Portugese petiscos voor het eerst ziet, maakt bijna automatisch de vergelijking met Spaanse tapas. Kleine gerechten, gedeeld aan tafel, een glas erbij. Toch zit het verschil niet in het formaat van het gerecht, maar in de manier en het moment waarop het wordt gegeten.

Tapas hebben hun naam te danken aan het Spaanse werkwoord tapar, wat afdekken betekent. Vroeger werd er iets kleins op een glas gelegd om het af te dekken en werd dat hapje opgegeten zodra het glas leeg was. Petiscos komen van petiscar, kleine beetjes nemen. Dat lijkt misschien van hetzelfde laken een pak, maar het zegt iets over hoe de manier van eten en delen is ontstaan. Waar tapas vaak naast een maaltijd bestaan, vormen petiscos in Portugal juist de maaltijd zelf.

In Portugal bestel je geen paar petiscos als voorafje om daarna “echt” te gaan eten. Je blijft zitten. Er komen steeds meer schaaltjes en borden op tafel. Brood wordt gebroken, wijn wordt bijgeschonken en niemand kijkt op de klok. De tafel groeit mee met het gesprek en als er meer mensen aanschuiven, worden er simpelweg meer petiscos op tafel gezet.

Hoe zien Portugese petiscos eruit

Wie aan Portugese petiscos denkt, moet niet zoeken naar één vast gerecht. Het kan een eenvoudige schaal olijven zijn, een bord pastéis de bacalhau of een dampende pan moelas die midden op tafel wordt gezet. Het kan pica pau zijn, blokjes varkens- of rundvlees met knoflook en pickles, of camarão com alho die nog sissen in de olie. Warm of koud, uit de keuken of rechtstreeks uit blik, alles kan een petisco zijn zolang het bedoeld is om te delen.

Wat op tafel verschijnt, verschilt per regio en per gelegenheid. In kustgebieden zie je vaker amêijoas à Bulhão Pato of polvo à lagareiro, terwijl in het binnenland eerder wordt gekozen voor enchidos, queijo en brood met goede olijfolie. Het draait niet om verfijnde opmaak of vaste volgorde, maar om variatie. Hoe meer verschillende schalen er verschijnen, hoe vanzelfsprekender het wordt om te pakken, te proeven en door te geven.

Hoe worden Portugese petiscos gegeten

Zoals we hierboven al vertelden, draait het bij Portugese petiscos niet om vaste gangen of een strak menu. Het woord zelf verwijst al naar kleine beetjes nemen en dat zie je terug aan tafel. Er wordt niet per persoon uitgeserveerd en niemand wacht tot iedereen exact hetzelfde heeft. Wat er staat, wordt gedeeld. Wat ontbreekt, wordt bijbesteld of bijgehaald.

Het is in de zomer niet voor niets de favoriete manier van eten hier in huis. Het is dan vaak een zoete inval en petiscos passen zich daar moeiteloos op aan. Schuift er iemand aan, dan komt er gewoon iets extra’s bij. Het vraagt geen planning, geen uitgewerkt diner en geen perfecte timing. Wat er ook op tafel staat, er kan altijd een stuk kaas, een schaaltje olijven, wat geroosterde kippenvleugels met piri piri of een schaal met stukken meloen en presunto bij worden gezet. Wat ons betreft zou deze manier van eten gewoon de standaard mogen zijn. Minimale stress over het avondeten, maximaal genieten.